Ochrona fizyczna stacji uzdatniania wody. Płot, szafa sterownicza i modem LTE w świetle ustawy o KSC

Na małej stacji wody najwięcej daje napastnikowi szafa z routerem LTE i sterownikiem. Co mówią przepisy i co sprawdzam podczas obchodu obiektu.

Autor
Data
Czytanie
8 min
Kategoria
Zarządzanie ryzykiem

Stan prawny sprawdzony:

Spis treści
  1. Dlaczego zajmować się płotem, skoro ataki szły przez internet?
  2. Czego wymagają przepisy?
  3. Co sprawdzam podczas obchodu stacji?
  4. Kto za to odpowiada w spółce?
  5. Od czego zacząć, jeśli budżet jest mały?

Na małej stacji uzdatniania wody (SUW) najwięcej daje napastnikowi nie hala z pompami, tylko szafa sterownicza: router LTE, sterownik PLCSterownik PLC Programmable Logic Controller: przemysłowy komputer, który według zapisanego programu bezpośrednio steruje pompą, zaworem albo silnikiem., czasem panel operatorski i karta SIM, którą da się wyjąć. Ktoś, kto otworzy tę szafę, ma dostęp do automatyki bez przełamywania haseł z internetu. Dlatego przy ocenie ryzyka stacji traktuję drzwi do budynku i drzwiczki szafy jak część zabezpieczeń sieci OTTechnologia operacyjna Systemy, które sterują procesami fizycznymi: sterowniki, SCADA, automatyka w wodociągach i energetyce. W tekstach zostaje angielski skrót OT. (technologia operacyjna), a podczas obchodu sprawdzam je według listy, którą podaję niżej.

Dlaczego zajmować się płotem, skoro ataki szły przez internet?

Ataki na polskie stacje uzdatniania wody i oczyszczalnie, w sprawie których prokuratura postawiła zarzuty, szły zdalnie. Prokuratura Okręgowa w Białymstoku, cytowana przez CyberDefence24 10 sierpnia 2026 r., podała, że zaatakowane obiekty były „bezpośrednio dostępne z publicznej sieci Internet”. Rekomendacja Pełnomocnika RząduRekomendacja Pełnomocnika Dokument Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa o środkach ochrony albo o stosowaniu konkretnego produktu lub usługi ICT. Publikowany w BIP; rekomendacje o środkach ochrony są dobrowolne. do Spraw Cyberbezpieczeństwa nr 2026-67-8 z 18 września 2026 r. odpowiada właśnie na to: separacja OT od internetu, szyfrowany zdalny dostępZdalny dostęp Dostęp do systemu spoza sieci organizacji, na przykład serwisanta do sterownika przez internet. Bezpieczny tylko wtedy, gdy wiadomo, kto się łączy i przez jaki kanał., uwierzytelnianie wieloskładnikoweUwierzytelnianie wieloskładnikowe Logowanie, które wymaga więcej niż jednego składnika, na przykład hasła i kodu z aplikacji. Ustawa o KSC wymienia je wśród środków bezpieczeństwa.. O budynkach nie mówi nic.

Kiedy spółka zamknie panele przed internetem, najprostsza droga do sterownika prowadzi przez furtkę. W Krakowie pod koniec sierpnia 2025 r., według TVN24, na teren obiektów wodociągów weszli ludzie, których odpowiadający za ich bezpieczeństwo gen. Marian Janicki nazwał „pseudoturystami ze wschodu”; zostali zatrzymani, a sprawą zajęła się ABW. Nikt nie podał publicznie, czego szukali. Dla oceny ryzyka wystarczy, że ktoś obcy znalazł się przy infrastrukturze wodociągu dużego miasta.

Jest też powód techniczny. CISACISA Cybersecurity and Infrastructure Security Agency, amerykańska agencja ds. cyberbezpieczeństwa i infrastruktury. Prowadzi katalog KEV; nie jest organem w rozumieniu ustawy o KSC. po lipcowych atakach na amerykańskie wodociągi zwróciła uwagę, że wiele sterowników było podłączonych do internetu wprost przez modemy komórkowe, bez zaporyZapora sieciowa Urządzenie albo program, które przepuszczają lub blokują ruch sieciowy według reguł. Oddzielają na przykład sieć biurową od sieci sterowników.. Taki modem stoi w tej samej szafie co sterownik, często z kartą SIM i portem serwisowym na wierzchu. Kto ma do niego fizyczny dostęp, może go przekonfigurować, podmienić albo wpiąć własne urządzenie między modem a sterownik.

Czego wymagają przepisy?

Kilka ustaw mówi o ochronie fizycznej wodociągu. Każda z innej strony i każda obejmuje inną grupę spółek, więc zaczynam od pytania, które z nich dotyczą konkretnego podmiotu.

Ustawa o KSC

Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (ustawa o KSCUstawa o KSC Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Po nowelizacji z 2026 r. wdraża dyrektywę NIS2 i określa obowiązki podmiotów kluczowych i ważnych.) wymienia wśród środków, które podmiot kluczowy lub ważny wdraża w systemie zarządzania bezpieczeństwem informacji (SZBI), „bezpieczeństwo fizyczne i środowiskowe uwzględniające kontrole dostępu” (art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. c). Środki mają być odpowiednie i proporcjonalne do oszacowanego ryzyka (art. 8 ust. 1 pkt 2), więc ustawa nie mówi, jaki zamek kupić. Mówi tylko, że ochrona fizyczna systemu informacyjnego jest częścią SZBI, a ministerstwo w odpowiedzi 6.6 do ustawy o KSC potwierdza, że system informacyjny obejmuje też automatykę przemysłową.

Podmiot ważny będący podmiotem publicznym nie stosuje art. 8 ust. 1 (art. 8 ust. 3 ustawy o KSC), tylko załącznik nr 4. Jego pkt 3 lit. a wymaga ochrony informacji przed kradzieżą, nieuprawnionym dostępem, uszkodzeniami lub zakłóceniami w zakresie „ochrony fizycznej miejsc, w których jest przetwarzana informacja”. Szafa ze sterownikiem jest takim miejscem.

Rekomendacja Pełnomocnika nr 2026-67a-9 z 15 października 2026 r., skierowana do wszystkich podmiotów krajowego systemu cyberbezpieczeństwa, w pkt 3.4 rozpisuje to na konkretne środki: zabezpieczenie pomieszczeń technicznych, kontrolę dostępu do serwerowni i szaf teleinformatycznych, rejestry wejść do pomieszczeń kluczowych, monitoring infrastruktury, zasilanie awaryjne i redundancję zasilania. Stosowanie rekomendacji jest dobrowolne (art. 67a ust. 5 ustawy o KSC), ale ta lista dobrze pasuje do stacji wody.

Bardziej szczegółowy katalog jest w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2024/2690. Wiąże ono wprost tylko wybranych dostawców usług cyfrowych, a nie wodociągi, ale jego pkt 13 załącznika (bezpieczeństwo środowiskowe i fizyczne) dobrze nadaje się na listę kontrolną: usługi pomocnicze, takie jak zasilanie i łączność, ochrona przed zagrożeniami fizycznymi, granice bezpieczeństwa, kontrola wejść i stałe monitorowanie pomieszczeń pod kątem nieupoważnionego dostępu. Motyw 28 tego rozporządzenia wymienia wśród zagrożeń fizycznych wprost sabotaż i zagrożenie wewnętrzne.

Ustawa o ochronie osób i mienia

Tu jest przepis, o którym w spółkach wod-kan rzadko się pamięta. Art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia stanowi, że obszary, obiekty i urządzenia ważne m.in. dla bezpieczeństwa publicznego podlegają obowiązkowej ochronie przez specjalistyczne uzbrojone formacje ochronne lub odpowiednie zabezpieczenie techniczne. Wśród nich art. 5 ust. 2 pkt 3 lit. a wymienia zakłady, obiekty i urządzenia „mające istotne znaczenie dla funkcjonowania powiatów lub miast na prawach powiatu”, w szczególności „ujęcia wody, wodociągi i oczyszczalnie ścieków”.

Sam ten przepis nie obejmuje jeszcze żadnej stacji. Obiekt trafia do wykazu (art. 5 ust. 3 ustawy o ochronie osób i mienia) albo do ewidencji wojewody (art. 5 ust. 6) w drodze decyzji administracyjnej, a wojewoda informuje o tym kierownika jednostki (art. 5 ust. 8). Od tej chwili kierownik albo osoba przez niego upoważniona uzgadnia plan ochrony z komendantem wojewódzkim Policji, a w zakresie zagrożeń terrorystycznych z dyrektorem delegatury ABW (art. 7 ust. 1). Plan ma zawierać m.in. analizę zagrożeń, w tym terrorystycznych, ocenę stanu ochrony i dane o zabezpieczeniach technicznych (art. 7 ust. 2). Wykazy i ewidencja są niejawne (art. 5 ust. 3a i 5), więc prezes spółki powinien po prostu wiedzieć, czy dostał taką decyzję.

Ustawa o zarządzaniu kryzysowym

Operator infrastruktury krytycznej zapewnia jej ochronę m.in. przez rozwiązania w zakresie „bezpieczeństwa fizycznego w formie ochrony fizycznej lub zabezpieczeń technicznych uwzględniających systemy kontroli dostępu”, dobrane do wyników analizy zagrożeń (art. 6ze ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o zarządzaniu kryzysowym). Podmiot krytyczny przeprowadza co najmniej raz na 3 lata audyt, który obejmuje także zapewnienie bezpieczeństwa fizycznego budynków i terenów lub ich zabezpieczeń technicznych z systemami kontroli dostępu (art. 6zz ust. 1 pkt 3). Większości gminnych spółek to nie dotyczy, ale tym, których dotyczy, ochrona fizyczna i cyberbezpieczeństwo przechodzą przez ten sam audyt.

Ochrona fizyczna systemu informacyjnego jest częścią SZBI, a szafa ze sterownikiem jest miejscem, w którym przetwarza się informację.

Co sprawdzam podczas obchodu stacji?

Lista jest moja i układam ją od strony napastnika: co zatrzyma kogoś, kto przyszedł w nocy, co go wykryje i co zrobi z tym spółka. Każdy wiersz kończy się pytaniem, na które ktoś w spółce powinien umieć odpowiedzieć bez zaglądania do dokumentów.

Miejsce Co sprawdzam Pytanie do spółki
Ogrodzenie i furtka czy da się wejść bez narzędzi, czy kłódka nie jest jedynym zamknięciem, czy teren jest oświetlony Kto zauważy przeciętą kłódkę i po jakim czasie?
Drzwi do budynku czujka alarmu, czujnik otwarcia, gdzie trafia sygnał Do kogo idzie alarm w nocy i co ta osoba robi w pierwszych 15 minutach?
Firma ochroniarska czas dojazdu z umowy, czy patrol może wejść do budynku, do kogo dzwoni Czy umowa mówi, że ochrona zawiadamia spółkę, a nie tylko policję?
Kamery co widać, ile dni trwa zapis, kto ma do niego dostęp i skąd Czy rejestrator kamer jest w tej samej sieci co sterownik?
Szafa sterownicza zamek (a nie zatrzask), czujnik otwarcia drzwiczek, plomba Czy otwarcie szafy daje alarm w SCADA albo u ochrony?
Router LTE port serwisowy, przycisk resetu, dostęp do karty SIM, opis na obudowie Czy reset do ustawień fabrycznych zostawi ślad, a ktoś zauważy, że modem był przez chwilę offline?
Sterownik PLC przełącznik trybu pracy z kluczem, porty USB i Ethernet wolne do wpięcia Gdzie jest kluczyk przełącznika trybu i czy sterownik jest w trybie, który nie pozwala na wgranie programu?
Panel operatorski czy działa bez logowania, czy ma port USB Co może zrobić osoba, która stanie przed panelem bez hasła?
Kartki na drzwiczkach adresy IP, hasła, numery telefonów serwisu Czy na szafie wisi coś, czego nie powinien czytać nikt z zewnątrz?
Zasilanie zasilacz awaryjny, czas podtrzymania, czy jego alarm dociera do kogokolwiek Na ile wystarczy zasilanie po odcięciu prądu od strony ulicy?
Klucze i kody ile kompletów, kto je ma, czy integrator ma własne Kiedy ostatnio zmieniono kod alarmu po odejściu pracownika?
Rejestr wejść zeszyt albo system, kto wpisuje serwis Czy da się odtworzyć, kto był w szafie w ostatnim miesiącu?

Przełącznik trybu pracy sterownika zasługuje na osobne zdanie. Zmiana trybu, np. na taki, który pozwala wgrać nowy program, to w katalogu MITRE ATT&CK for ICS osobna technika napastnika (T0858). Jeśli sterownik ma fizyczny kluczyk, a kluczyk na stałe tkwi w zamku, ta ochrona nie istnieje.

Kto za to odpowiada w spółce?

Najczęściej nikt w całości. Furtką i alarmem zajmuje się administracja albo kierownik stacji, umową z ochroną dział zakupów, szafą automatyk albo integrator, a SZBI osoba odpowiedzialna za cyberbezpieczeństwo. Każdy widzi swój kawałek i nikt nie zadaje pytania, co się stanie, gdy alarm z budynku zbiegnie się w czasie ze zmianą nastaw w SCADA.

Za wykonanie obowiązków z art. 8 odpowiada kierownik podmiotu (art. 8c ust. 1 ustawy o KSC), także wtedy, gdy powierzył je innej osobie (art. 8c ust. 3). Proponuję więc, żeby ochrona fizyczna stacji była w szacowaniu ryzyka SZBI wpisana jako jedno ryzyko z jednym właścicielem, a nie rozbita między trzy działy. Jeśli wodociąg ma też plan ochrony uzgodniony z policją, oba dokumenty powinny opisywać te same obiekty tymi samymi słowami.

Umowa z firmą ochroniarską rzadko bywa czytana pod kątem cyberbezpieczeństwa, a powinna, jeśli firma ma zdalny dostęp do kamer albo jej system alarmowy łączy się z siecią spółki. Wtedy to jest dostawca, którego ocenia się tak jak integratora. Pisałem o tym w tekście o dostawcach spółki wod-kan.

Od czego zacząć, jeśli budżet jest mały?

Najtańsze rzeczy z listy dają najwięcej. Zdjęcie kartek z hasłami z drzwiczek szafy i wyjęcie kluczyka z przełącznika trybu sterownika nic nie kosztują. Zamek w szafie zamiast zatrzasku i czujnik otwarcia drzwiczek podpięty do istniejącego alarmu to wydatek rzędu jednej wizyty serwisu. Zapis w umowie, że ochrona po każdym alarmie dzwoni do wskazanej osoby w spółce, wymaga tylko aneksu.

Dopiero potem kamery, oświetlenie i nowe ogrodzenie, czyli rzeczy, o których zwykle myśli się najpierw. Jeśli stacja ma modem LTE, sprawdziłbym jeszcze, czy jego konfiguracja jest zapisana poza stacją i czy ktoś zauważy, że modem był niedostępny przez kilka minut, bo tak zwykle wygląda podmiana albo reset.

Ćwiczenie, które łączy włamanie do budynku stacji ze zmianą nastaw pomp, opisałem w tekście o scenariuszu ćwiczenia sztabowego dla wodociągu. Po obchodzie według tej listy warto je przeprowadzić, bo pokazuje, czy alarm z furtki w ogóle dociera do kogoś, kto spojrzy w SCADA.

Pojęcia w tym tekście (15)
Sterownik PLC
Programmable Logic Controller: przemysłowy komputer, który według zapisanego programu bezpośrednio steruje pompą, zaworem albo silnikiem.
Technologia operacyjna
Systemy, które sterują procesami fizycznymi: sterowniki, SCADA, automatyka w wodociągach i energetyce. W tekstach zostaje angielski skrót OT.
Rekomendacja Pełnomocnika
Dokument Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa o środkach ochrony albo o stosowaniu konkretnego produktu lub usługi ICT. Publikowany w BIP; rekomendacje o środkach ochrony są dobrowolne.
Zdalny dostęp
Dostęp do systemu spoza sieci organizacji, na przykład serwisanta do sterownika przez internet. Bezpieczny tylko wtedy, gdy wiadomo, kto się łączy i przez jaki kanał.
Uwierzytelnianie wieloskładnikowe
Logowanie, które wymaga więcej niż jednego składnika, na przykład hasła i kodu z aplikacji. Ustawa o KSC wymienia je wśród środków bezpieczeństwa.
CISA
Cybersecurity and Infrastructure Security Agency, amerykańska agencja ds. cyberbezpieczeństwa i infrastruktury. Prowadzi katalog KEV; nie jest organem w rozumieniu ustawy o KSC.
Zapora sieciowa
Urządzenie albo program, które przepuszczają lub blokują ruch sieciowy według reguł. Oddzielają na przykład sieć biurową od sieci sterowników.
Ustawa o KSC
Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Po nowelizacji z 2026 r. wdraża dyrektywę NIS2 i określa obowiązki podmiotów kluczowych i ważnych.
Podmiot kluczowy
Podmiot z sektorów ustawy o KSC, który ze względu na wielkość albo rodzaj działalności ma najszersze obowiązki, w tym audyt bezpieczeństwa co najmniej raz na trzy lata.
System zarządzania bezpieczeństwem informacji
Uporządkowany sposób, w jaki podmiot kluczowy lub ważny zarządza bezpieczeństwem systemu używanego do świadczenia usługi, od szacowania ryzyka po obsługę incydentów.
Podmiot ważny
Podmiot z sektorów ustawy o KSC, który spełnia jej kryteria, ale nie jest podmiotem kluczowym. Wdraża SZBI i zgłasza incydenty poważne tak jak podmiot kluczowy.
Podmiot publiczny
Podmiot z sektora „podmioty publiczne” w załączniku nr 1 lub 2 do ustawy o KSC. Podmiot publiczny, który jest podmiotem ważnym, wdraża SZBI według załącznika nr 4 do ustawy.
System SCADA
Supervisory Control and Data Acquisition: system nadzoru i zbierania danych, przez który dyspozytor widzi rozproszoną instalację, na przykład sieć wodociągową, i nią steruje.
Kierownik podmiotu
Osoba albo organ kierujący podmiotem kluczowym lub ważnym, na przykład zarząd spółki. Odpowiada za cyberbezpieczeństwo podmiotu także wtedy, gdy zadania powierzył innej osobie.
Szacowanie ryzyka
Proces, w którym podmiot ustala, co może zagrozić jego systemom, jak bardzo jest to prawdopodobne i jakie byłyby skutki. W praktyce mówi się też „analiza ryzyka”.

Najczęściej zadawane pytania

Czy ustawa o KSC wymaga ochrony fizycznej stacji uzdatniania wody?

Tak, w zakresie systemu informacyjnego. Art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o KSC wymienia wśród środków, które podmiot kluczowy lub ważny wdraża w systemie zarządzania bezpieczeństwem informacji, „bezpieczeństwo fizyczne i środowiskowe uwzględniające kontrole dostępu”. Środki mają być proporcjonalne do oszacowanego ryzyka (art. 8 ust. 1 pkt 2), więc ustawa nie mówi, jaki płot czy zamek postawić. Podmiot ważny będący podmiotem publicznym stosuje zamiast tego załącznik nr 4, który w pkt 3 lit. a wymaga ochrony fizycznej miejsc, w których jest przetwarzana informacja.

Czy wodociąg podlega obowiązkowej ochronie na podstawie ustawy o ochronie osób i mienia?

Może. Art. 5 ust. 2 pkt 3 lit. a ustawy o ochronie osób i mienia wymienia wśród obiektów ważnych dla bezpieczeństwa publicznego m.in. ujęcia wody, wodociągi i oczyszczalnie ścieków mające istotne znaczenie dla funkcjonowania powiatów lub miast na prawach powiatu. Obiekt trafia do wykazu albo ewidencji wojewody w drodze decyzji administracyjnej (art. 5 ust. 3 i 6). Kierownik jednostki zarządzającej obiektem umieszczonym w ewidencji uzgadnia plan ochrony z komendantem wojewódzkim Policji (art. 7 ust. 1).

Czy firma ochroniarska pilnująca stacji jest dostawcą w rozumieniu ustawy o KSC?

Ustawa o KSC mówi o łańcuchu dostaw produktów, usług i procesów ICT, od których zależy świadczenie usługi (art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. e), a patrol interwencyjny nie jest usługą ICT. Jeżeli jednak firma ma dostęp do kamer, systemu alarmowego połączonego z siecią spółki albo kluczy do pomieszczeń z automatyką, jej umowa jest częścią zabezpieczenia z lit. c i warto ją czytać tak samo uważnie jak umowę z integratorem.

Źródła

  1. Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 20, ze zmianami
  2. Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia, tekst ujednolicony w ISAP
  3. Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym, ze zmianami z Dz.U. 2026 poz. 815
  4. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2024/2690 z dnia 17 października 2024 r., załącznik, pkt 13
  5. Rekomendacja Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa nr 2026-67-8 z dnia 18 września 2026 r. dotycząca bezpieczeństwa systemów OT w sektorze wodociągowo-kanalizacyjnym (PDF)
  6. Rekomendacja Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa nr 2026-67a-9 z dnia 15 października 2026 r. dotycząca środków organizacyjnych i technicznych zwiększających poziom bezpieczeństwa systemów informacyjnych (PDF)
  7. Ministerstwo Cyfryzacji, pytania i odpowiedzi do ustawy o KSC, pkt 6.6 (aktualizacja z października 2026 r.)
  8. CyberDefence24, Seria ataków na polskie wodociągi. Dwóch Rosjan z zarzutami prokuratury (10 sierpnia 2026 r.)
  9. Security Affairs, CISA Warns Water Utilities. Find Your Exposed PLCs Before Attackers Do (27 sierpnia 2026 r.)
  10. TVN24 Kraków, Wtargnęli na teren stacji uzdatniania wody. „Ingerencja w najważniejsze obiekty” (16 września 2025 r.)
  11. MITRE ATT&CK for ICS, technika T0858 Change Operating Mode