Sabotaż na stacji uzdatniania wody. Scenariusz ćwiczenia sztabowego dla gminnego wodociągu, godzina po godzinie
Włamanie na SUW, zmienione nastawy pomp i fałszywa wiadomość o skażeniu wody. Gotowy scenariusz ćwiczenia, role przy stole i to, co sprawdzić po nim.
- Autor
- Paweł Rosół
- Data
- Czytanie
- 12 min
- Kategoria
- Zarządzanie ryzykiem
Stan prawny sprawdzony:
Spis treści
Ćwiczenie sztabowe dla wodociągu powinno sprawdzić rzeczy, których nie da się sprawdzić w papierach: czy ktoś w nocy połączy alarm z budynku stacji z tym, co widać w SCADASystem SCADA Supervisory Control and Data Acquisition: system nadzoru i zbierania danych, przez który dyspozytor widzi rozproszoną instalację, na przykład sieć wodociągową, i nią steruje., kto decyduje o przejściu na pracę ręczną, kiedy rusza zegar zgłoszenia do CSIRTCSIRT Zespół reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego. Na poziomie krajowym działają trzy: CSIRT GOV (Szef ABW), CSIRT MON (Minister Obrony Narodowej) i CSIRT NASK (NASK-PIB). i co spółka powie mieszkańcom, gdy w internecie pojawi się wpis o skażonej wodzie. Poniżej daję gotowy scenariusz na pół dnia, z godzinami, pytaniami do stołu i listą tego, co zostaje po ćwiczeniu.
Skąd ten scenariusz?
W październiku dwie gminy z Warmii i Mazur przećwiczyły atak na własną stację uzdatniania wody (SUW). W gminie Szczytno 27 października 2026 r. scenariusz zakładał, że w wyniku „obcych działań sabotażowych” doszło do naruszenia infrastruktury SUW w Romanach i około 2200 mieszkańców zostało bez wody. Gminny Zespół Zarządzania Kryzysowego ćwiczył przede wszystkim informowanie ludzi i zastępcze dostarczanie wody, z udziałem spółki komunalnej i OSP, a ponieważ podobne ćwiczenia szły równolegle w mieście Szczytno, gminie Dźwierzuty i powiecie, koordynację przejął Powiatowy Zespół Zarządzania Kryzysowego. W gminie Lubawa ćwiczenie „WODA 26” zaczynało się od symulowanego ataku terrorystycznego na SUW w Łążynie.
Oba ćwiczenia, z tego, co podały lokalne media, patrzyły na sprawę od strony gminy: woda beczkowozem, komunikat, współpraca służb. Mnie interesuje to, co dzieje się w tym czasie w samej spółce, bo tam zapadają decyzje, których gmina nie podejmie: czy odciąć zdalny dostępZdalny dostęp Dostęp do systemu spoza sieci organizacji, na przykład serwisanta do sterownika przez internet. Bezpieczny tylko wtedy, gdy wiadomo, kto się łączy i przez jaki kanał., kto jedzie na stację, czy to już incydent poważnyIncydent poważny Incydent, który poważnie zakłóca usługę, przynosi podmiotowi straty finansowe albo wyrządza poważną szkodę innym. Podmiot kluczowy lub ważny zgłasza go do CSIRT sektorowego.. Dlatego w moim scenariuszu fizyczne włamanie łączy się z ingerencją w automatykę, a na koniec dochodzi fałszywa informacja.
Każdy z tych elementów zdarzył się osobno. Raport roczny CERT PolskaCERT Polska Zespół reagowania na incydenty prowadzony przez NASK, źródło ostrzeżeń i analiz, które cytuję w aktualnościach. Ustawa tej nazwy nie zna; ustawowym zespołem jest CSIRT NASK. za 2025 r., cytowany przez CyberDefence24, opisuje stację uzdatniania wody, w której napastnicy po zalogowaniu do urządzeń zmienili ustawienia pomp, zbiornik się opróżnił, a około 2,5 tys. mieszkańców gminy nie miało wody przez około 6 godzin. W Krakowie pod koniec sierpnia 2025 r., według TVN24, na teren obiektów wodociągów weszli ludzie, których odpowiadający za ich bezpieczeństwo gen. Marian Janicki nazwał „pseudoturystami ze wschodu”; zostali zatrzymani, a sprawą zajęła się ABW. Jest też przykład odwrotny: 6 listopada 2026 r. w Gołdapi policja sprawdzała, czy obniżenie poziomu wody w zbiorniku przy granicy z Rosją nie było dywersją, a przyczyną okazała się opuszczona klapa jazu. Ćwiczenie powinno uczyć obu reakcji.
Czy ustawa wymaga takiego ćwiczenia?
Wprost nie. Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (ustawa o KSCUstawa o KSC Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Po nowelizacji z 2026 r. wdraża dyrektywę NIS2 i określa obowiązki podmiotów kluczowych i ważnych.) w art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. f wymienia wśród środków, które podmiot kluczowyPodmiot kluczowy Podmiot z sektorów ustawy o KSC, który ze względu na wielkość albo rodzaj działalności ma najszersze obowiązki, w tym audyt bezpieczeństwa co najmniej raz na trzy lata. lub ważny wdraża w systemie zarządzania bezpieczeństwem informacjiSystem zarządzania bezpieczeństwem informacji Uporządkowany sposób, w jaki podmiot kluczowy lub ważny zarządza bezpieczeństwem systemu używanego do świadczenia usługi, od szacowania ryzyka po obsługę incydentów. (SZBI), „wdrażanie, dokumentowanie, testowanie i utrzymywanie planów ciągłości działania”. Nie mówi, jak testować. Ćwiczenie sztabowe jest najtańszym sposobem, żeby mieć z testu protokół, a nie tylko plan na półce. Więcej o poziomach testowania pisałem w tekście o planie ciągłości działania.
Dwie inne litery tego samego przepisu pasują do tego scenariusza: „bezpieczeństwo fizyczne i środowiskowe uwzględniające kontrole dostępu” (lit. c) oraz polityki i procedury oceny skuteczności środków (lit. h). Ćwiczenie pokazuje, czy alarm, zamki i firma ochroniarska działają razem z automatyką, a jego wnioski są dowodem oceny skuteczności.
Jeśli wodociąg prowadzi podmiot ważny będący podmiotem publicznym, nie stosuje on art. 8 ust. 1 (art. 8 ust. 3), tylko wymagań z załącznika nr 4 do ustawy o KSC. Tam jest „przygotowanie i testowanie procedury w przypadku wystąpienia awarii lub incydentu” (pkt 12), więc wniosek jest ten sam.
Rekomendacja Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa nr 2026-67-8 z 18 września 2026 r. dla sektora wodociągowo-kanalizacyjnego mówi o systemach OT (technologia operacyjna), nie o budynkach. Zaleca jednak ujęcie OT w SZBI, monitorowanie zdarzeń w sieci OT oraz utrzymywanie kanałów komunikacji z zespołami CSIRT, a te trzy rzeczy ćwiczenie sprawdza od razu.
Spółka, która zostanie podmiotem krytycznym w rozumieniu ustawy o zarządzaniu kryzysowym, ma obowiązek bardziej bezpośredni. Art. 6zzb ust. 1 tej ustawy wymaga, by podmiot krytyczny zapewnił udział swoich struktur lub pracowników w szkoleniach lub ćwiczeniach, m.in. „z zakresu przeciwdziałania zagrożeniom o charakterze terrorystycznym” i zarządzania kryzysowego, oraz w testach ciągłości działania, które polegają na „praktycznym sprawdzeniu”, czy podmiot potrafi zapewnić ciągłość usługi kluczowej albo ją przywrócić (ust. 5).
Jak wygląda wodociąg w scenariuszu?
Założenia, które podaję uczestnikom na początku, kartka A4:
- gminna spółka z o.o. zaopatruje w wodę około 6 tys. mieszkańców z dwóch SUW; większa stacja daje około trzech czwartych wody, zbiornik wyrównawczy wystarcza na kilka godzin przy nocnym poborze;
- stacje nie mają stałej obsady w nocy; dyspozytor pracuje w biurze spółki do 22:00, a potem alarmy SCADA trafiają SMS-em do pracownika pod telefonem;
- telemetria i zdalny dostęp idą przez routery LTE w szafach na stacjach; z dostępu korzysta pracownik spółki i integrator, który serwisuje automatykę;
- budynek większej stacji ma alarm włamaniowy podpięty do zewnętrznej firmy ochroniarskiej, która wysyła patrol; nagranie z kamer firma ma u siebie;
- spółka jest podmiotem ważnym, osobą odpowiedzialną za cyberbezpieczeństwo jest zewnętrzny pełnomocnik, a prezes jest kierownikiem podmiotu.
Liczby i szczegóły zmieniam pod konkretną spółkę przed ćwiczeniem. Ważne, żeby były prawdziwe dla niej, bo inaczej uczestnicy będą dyskutować z założeniami, a nie z problemem.
Kto siedzi przy stole?
| Rola | Kto | Po co jest przy stole |
|---|---|---|
| Kierownik podmiotu | prezes spółki | decyzje o przerwie w dostawie, pieniądzach, komunikacie; odpowiedzialność z art. 8c ustawy o KSC zostaje przy nim |
| Kierownik produkcji wody | szef SUW | wie, ile wytrzyma zbiornik, kto ma klucze i kto potrafi prowadzić stację ręcznie |
| Pracownik pod telefonem | ten, kto w nocy odbiera SMS z alarmem | pierwsze minuty; najczęściej on podejmuje decyzję, której nikt mu nie dał |
| Automatyk lub integrator | osoba, która zna sterowniki | czy nastawy da się przywrócić, czy wolno ufać ekranom, jak wyłączyć zdalny dostęp |
| Osoba odpowiedzialna za cyberbezpieczeństwo | pełnomocnik ds. cyberbezpieczeństwa | klasyfikacja incydentu, zegary z art. 11, kontakt z CSIRT, rejestr |
| Komunikacja | osoba, która pisze na stronę i Facebook spółki | treść i godzina komunikatu |
| Gmina | pracownik zarządzania kryzysowego urzędu | woda zastępcza, komunikat gminy, kontakt z powiatem i służbami |
Prowadzący nie powinien być nikim z tej tabeli. Jeśli spółka nie ma kogoś z zewnątrz, niech poprowadzi ktoś z urzędu gminy, a pełnomocnik siedzi przy stole, bo jego decyzje też są sprawdzane. Obserwator z zegarkiem zapisuje czas każdej decyzji, bo po ćwiczeniu to najcenniejsze dane.
Scenariusz godzina po godzinie
Każdy krok prowadzący odczytuje na głos i czeka na odpowiedź. Uczestnicy mówią, co robią, kogo budzą i co zapisują. Godziny są czasem scenariusza; całość mieści się w trzech, czterech godzinach przy stole.
| Godzina | Co się dzieje | Pytania do stołu |
|---|---|---|
| 1:50 | Firma ochroniarska dostaje alarm z budynku większej SUW i wysyła patrol. Dzwoni do pracownika pod telefonem. | Kto z firmy ochroniarskiej ma numer do spółki i czy jest aktualny? Czy ktoś w tej chwili patrzy w SCADA? |
| 2:20 | Patrol: przecięta kłódka na furtce, drzwi do hali uchylone, w środku nikogo. Szafa z routerem LTE i sterownikiem otwarta. | Kto wzywa policję? Czy wolno wejść do hali i czegokolwiek dotknąć przed przyjazdem policji? Kto zabezpiecza nagranie z kamer? |
| 2:40 | SMS ze SCADA: niski poziom w zbiorniku. Na ekranie zdalnym widać zmienione nastawy pomp. W dzienniku zdarzeń jest logowanie z konta integratora o 2:05. | Czy to to samo zdarzenie co włamanie? Czy dzwonimy do integratora o tej porze? Kto decyduje o odcięciu zdalnego dostępu i jak to zrobić, skoro router jest na stacji? |
| 3:15 | Integrator odbiera: nikt od niego się nie logował. Automatyk jest w drodze, będzie za 40 minut. | Czy ktoś przełącza pompy na pracę ręczną? Czy wolno ufać ekranom? Co z drugą SUW, która ma taki sam router? |
| 4:30 | Ciśnienie spada w wyższej części sieci. Pierwsze telefony od mieszkańców. | Kiedy mówimy gminie, że potrzebna jest woda zastępcza? Kto informuje szpital, przychodnię albo dom opieki, jeśli są na tej sieci? |
| 6:10 | Na lokalnej grupie na Facebooku wpis: „woda w kranach skażona, nie pić”. Kanał na Telegramie przypisuje sobie atak. | Co spółka może dziś rano powiedzieć o jakości wody, a czego nie wie? Kto pisze komunikat i kto go zatwierdza? |
| 7:30 | Policja informuje, że sprawę przejmuje ABW. Dziennikarz lokalnego portalu prosi o komentarz. | Co wolno powiedzieć mediom bez szkody dla śledztwa? Czy spółka wie, czy jej obiekt jest infrastrukturą krytyczną? |
| 9:00 | Wójt pyta prezesa, czy woda wróci do wieczora. Radio podaje, że premier wprowadził stopień alarmowy BRAVO na terenie województwa. | Kto w spółce odbiera informacje z gminnego centrum zarządzania kryzysowego? Co się zmienia, jeśli policja przyjedzie sprawdzić zabezpieczenia obiektu? |
| następny dzień | Woda wraca, nastawy przywrócone, router wymieniony. | Kto zgłasza incydent poważny do 72 godzin i kto pisze sprawozdanie końcowe? Co z kopią konfiguracji sterownika sprzed ataku? |
Wpis o stopniu alarmowym jest tylko przykładem. Cztery stopnie alarmowe przewiduje art. 15 ust. 1 ustawy o działaniach antyterrorystycznych, a art. 15 ust. 2 osobne stopnie CRP na wypadek zagrożeń dla systemów teleinformatycznych administracji publicznej i infrastruktury krytycznej. Wprowadza je Prezes Rady Ministrów zarządzeniem, a w przypadkach niecierpiących zwłoki minister właściwy do spraw wewnętrznych (art. 16 ust. 1). W prawdziwym ćwiczeniu prowadzący wpisuje to, co jest w danym momencie realne.
Gdzie uczestnicy najczęściej się zatrzymują?
Poniżej punkty, na które w tym scenariuszu patrzyłbym najuważniej. To moje przewidywania, nie wyniki z konkretnego ćwiczenia, i właśnie je ćwiczenie ma potwierdzić albo obalić.
Kto łączy alarm z SCADA?
Alarm włamaniowy idzie do ochroniarzy, alarm technologiczny do pracownika pod telefonem, logi zdalnego dostępu do nikogo. Jeśli przez pierwszą godzinę nikt nie powie „to może być jedno zdarzenie”, plan ma lukę, której nie widać w żadnym dokumencie. Pomaga prosta reguła: każdy alarm z budynku stacji w nocy oznacza telefon do osoby, która spojrzy w SCADA i dziennik logowań.
Od kiedy liczy się zegar zgłoszenia?
Ministerstwo Cyfryzacji w odpowiedzi 6.5 na pytania do ustawy o KSC pisze, że moment wykrycia to chwila, w której podmiot może stwierdzić, że zdarzenie jest incydentem. W scenariuszu ta chwila przypada najpóźniej o 3:15, gdy integrator zaprzecza, że się logował. Od niej liczy się 24 godziny na wczesne ostrzeżenie o incydencie poważnym (art. 11 ust. 1 pkt 4) i 72 godziny na zgłoszenie (pkt 4a). Ministerstwo potwierdza też (odpowiedź 6.6), że incydenty w automatyce przemysłowej podlegają obowiązkowemu zgłoszeniu. Klasyfikację i zegary opisałem w tekście o incydencie poważnym w praktyce.
Ślady czy woda?
Policja chce nietkniętej szafy, automatyk chce przywrócić nastawy, mieszkańcy chcą wody. Ćwiczenie powinno skończyć się zapisanym kompromisem: co wolno zrobić od razu (przejść na pracę ręczną, odłączyć zasilanie routera), a co dopiero po oględzinach. To samo dotyczy logów: router LTE zresetowany do ustawień fabrycznych nie powie już, kto się przez niego łączył.
Jak odciąć zdalny dostęp?
Jeśli jedyny sposób wyłączenia dostępu to wyjęcie wtyczki z routera na stacji, a stacja jest miejscem przestępstwa, to spółka nie ma sposobu na szybkie odcięcie. Art. 8 ust. 1 pkt 5 lit. d ustawy o KSC wymienia wśród środków czasowe ograniczenie ruchu przychodzącego, nawet jeśli zakłóci ono usługę. Gdzie i jak odciąć dostęp, pisałem szerzej w tekście o napastniku na serwerze SCADA.
Co spółka mówi mieszkańcom?
Ustawa o KSC wymaga od podmiotu kluczowego lub ważnego, żeby informował użytkowników swoich usług o incydencie poważnym, jeżeli ma on niekorzystny wpływ na świadczenie tych usług (art. 11 ust. 2b). Przerwa w dostawie wody spełnia ten warunek bez dyskusji. Ustawa nie mówi nic o formie ani godzinie, a w scenariuszu o 6:10 spółka nie wie jeszcze, czy ktoś dosypał coś do wody. Wie tylko, że zbiornik się opróżnił.
Dlatego proponuję, żeby spółka miała przed ćwiczeniem trzy szkice komunikatu: przerwa w dostawie z podaniem punktów wody zastępczej, przerwa z zaleceniem niepicia wody do czasu wyników badań, oraz odpowiedź na fałszywą informację. Na ćwiczeniu sprawdza się, kto je uzupełnia, kto zatwierdza i ile to trwa. Jeżeli zatwierdzić może tylko prezes, a prezes jest w tym czasie na telefonie z wójtem, komunikat wyjdzie o 9:00 i przegra z wpisem na Facebooku o trzy godziny.
Kto i na jakiej podstawie rozstrzyga, czy wodę wolno pić, określają inne przepisy niż ustawa o KSC i nie omawiam ich tutaj. Na ćwiczeniu wystarczy, żeby przy stole padło nazwisko osoby z sanepidu, do której spółka dzwoni, i żeby ktoś miał jej numer.
Co zrobić z hasłem „sabotaż”?
Rozporządzenie w sprawie katalogu incydentów o charakterze terrorystycznym wymienia m.in. „kradzież lub zaginięcie […] elementów infrastruktury technicznej związanych z funkcjonowaniem i ochroną infrastruktury krytycznej” (poz. 4.6), „bezprawne użycie bezzałogowego statku powietrznego” (poz. 5.9) i działania rozpoznawcze wobec obiektów infrastruktury krytycznej ze strony cudzoziemca powiązanego z organizacją terrorystyczną (poz. 9.12). Katalogiem posługują się służby; spółka nie kwalifikuje zdarzenia według niego, tylko wzywa policję i przekazuje, co wie.
Dla spółki ważniejsze jest, co dzieje się po wprowadzeniu stopnia alarmowego. Przy drugim stopniu (BRAVO) lub wyższym policja sprawdza zabezpieczenia obiektów infrastruktury krytycznej wskazanych przez Komendanta Głównego Policji w uzgodnieniu z Szefem ABW (art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o działaniach antyterrorystycznych). Rozporządzenie w sprawie stopni alarmowych nakazuje organom wykonywać przedsięwzięcia we współpracy z właścicielami obiektów infrastruktury krytycznej (§ 1 ust. 2), a ci uwzględniają ich zakres na potrzeby tej współpracy (§ 2 ust. 2). Jeśli prezes nie wie, czy jego stacja jest takim obiektem, to też jest wniosek z ćwiczenia, do wyjaśnienia z gminą.
Co ma zostać po ćwiczeniu?
Protokół z listą wniosków, a przy każdym nazwisko i termin. W tym scenariuszu spodziewałbym się wniosków w czterech miejscach i od nich zacząłbym listę:
- Lista kontaktów: firma ochroniarska, integrator, automatyk, policja, CSIRT, gmina, sanepid; z numerami sprawdzonymi na ćwiczeniu, nie przepisanymi z zeszłorocznego planu.
- Klucze, kody do alarmu i dostęp do szaf: kto je ma w nocy, ile jest kompletów, czy integrator ma własne.
- Sposób odcięcia zdalnego dostępu bez jechania na stację, z opisem w planie awaryjnym.
- Kopia konfiguracji i programów sterowników poza stacją, z datą, oraz zapisane prawidłowe nastawy pomp na kartce w biurze. Rekomendacja nr 2026-67-8 zaleca objęcie systemów OT kopią zapasową, „w tym ich konfiguracji”.
Z ćwiczenia warto też zachować czasy: od alarmu do pierwszego spojrzenia w SCADA, od spojrzenia do decyzji o pracy ręcznej, od wpisu na Facebooku do komunikatu spółki. To one, porównane za rok, pokażą zarządowi, czy coś się zmieniło. Jeśli spółka zrobi tylko jedną rzecz z tej listy, niech to będzie pierwszy telefon w nocy: kto dzwoni do kogo, gdy ochroniarz znajdzie otwartą szafę na stacji.
Pojęcia w tym tekście (19)
- System SCADA
- Supervisory Control and Data Acquisition: system nadzoru i zbierania danych, przez który dyspozytor widzi rozproszoną instalację, na przykład sieć wodociągową, i nią steruje.
- CSIRT
- Zespół reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego. Na poziomie krajowym działają trzy: CSIRT GOV (Szef ABW), CSIRT MON (Minister Obrony Narodowej) i CSIRT NASK (NASK-PIB).
- Zdalny dostęp
- Dostęp do systemu spoza sieci organizacji, na przykład serwisanta do sterownika przez internet. Bezpieczny tylko wtedy, gdy wiadomo, kto się łączy i przez jaki kanał.
- Incydent poważny
- Incydent, który poważnie zakłóca usługę, przynosi podmiotowi straty finansowe albo wyrządza poważną szkodę innym. Podmiot kluczowy lub ważny zgłasza go do CSIRT sektorowego.
- CERT Polska
- Zespół reagowania na incydenty prowadzony przez NASK, źródło ostrzeżeń i analiz, które cytuję w aktualnościach. Ustawa tej nazwy nie zna; ustawowym zespołem jest CSIRT NASK.
- Ustawa o KSC
- Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Po nowelizacji z 2026 r. wdraża dyrektywę NIS2 i określa obowiązki podmiotów kluczowych i ważnych.
- Podmiot kluczowy
- Podmiot z sektorów ustawy o KSC, który ze względu na wielkość albo rodzaj działalności ma najszersze obowiązki, w tym audyt bezpieczeństwa co najmniej raz na trzy lata.
- System zarządzania bezpieczeństwem informacji
- Uporządkowany sposób, w jaki podmiot kluczowy lub ważny zarządza bezpieczeństwem systemu używanego do świadczenia usługi, od szacowania ryzyka po obsługę incydentów.
- Ciągłość działania
- Zdolność podmiotu do świadczenia usługi mimo awarii albo ataku. Ustawa wymaga planów ciągłości działania, które są dokumentowane, testowane i utrzymywane.
- Podmiot ważny
- Podmiot z sektorów ustawy o KSC, który spełnia jej kryteria, ale nie jest podmiotem kluczowym. Wdraża SZBI i zgłasza incydenty poważne tak jak podmiot kluczowy.
- Podmiot publiczny
- Podmiot z sektora „podmioty publiczne” w załączniku nr 1 lub 2 do ustawy o KSC. Podmiot publiczny, który jest podmiotem ważnym, wdraża SZBI według załącznika nr 4 do ustawy.
- Incydent
- Zdarzenie, które szkodzi albo może zaszkodzić bezpieczeństwu systemów informacyjnych. Zgłaszać trzeba nie każdy incydent, tylko incydent poważny.
- Rekomendacja Pełnomocnika
- Dokument Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa o środkach ochrony albo o stosowaniu konkretnego produktu lub usługi ICT. Publikowany w BIP; rekomendacje o środkach ochrony są dobrowolne.
- Technologia operacyjna
- Systemy, które sterują procesami fizycznymi: sterowniki, SCADA, automatyka w wodociągach i energetyce. W tekstach zostaje angielski skrót OT.
- Kierownik podmiotu
- Osoba albo organ kierujący podmiotem kluczowym lub ważnym, na przykład zarząd spółki. Odpowiada za cyberbezpieczeństwo podmiotu także wtedy, gdy zadania powierzył innej osobie.
- Sterownik PLC
- Programmable Logic Controller: przemysłowy komputer, który według zapisanego programu bezpośrednio steruje pompą, zaworem albo silnikiem.
- Pełnomocnik ds. cyberbezpieczeństwa
- Osoba, której kierownik podmiotu powierza zadania z zakresu cyberbezpieczeństwa. To nazwa praktyki: ustawa o KSC nie tworzy takiej funkcji ani nie określa jej zadań.
- Wczesne ostrzeżenie
- Pierwsze zgłoszenie incydentu poważnego do CSIRT sektorowego, niezwłocznie i najpóźniej w ciągu 24 godzin od wykrycia. Pełne zgłoszenie idzie w ciągu 72 godzin.
- Plan awaryjny
- Plan na pierwsze godziny incydentu: kto decyduje, co odłączyć, kogo powiadomić i kto liczy termin zgłoszenia do CSIRT. Ustawa o KSC wymienia go obok planu ciągłości działania i planu odtworzenia.
Najczęściej zadawane pytania
Czy ustawa o KSC wymaga od wodociągu ćwiczeń?
Wymaga testowania. Art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy o KSC wymienia wśród środków „wdrażanie, dokumentowanie, testowanie i utrzymywanie planów ciągłości działania”, planów awaryjnych i planów odtworzenia. Podmiot ważny będący podmiotem publicznym nie stosuje ust. 1 (art. 8 ust. 3) i ma w załączniku nr 4 „przygotowanie i testowanie procedury w przypadku wystąpienia awarii lub incydentu”. Ustawa nie podaje częstotliwości ani formy, więc ćwiczenie sztabowe jest jednym ze sposobów, nie obowiązkiem samym w sobie.
Czy włamanie do budynku stacji to incydent w rozumieniu ustawy o KSC?
Może nim być. Art. 2 pkt 5 ustawy o KSC definiuje incydent jako zdarzenie, które ma lub może mieć niekorzystny wpływ na bezpieczeństwo systemów informacyjnych, a według ministerstwa (FAQ 6.6) system informacyjny obejmuje też automatykę przemysłową. Jeśli w budynku stoi szafa ze sterownikiem, routerem albo panelem operatorskim, włamanie warto obsłużyć także jako incydent, a nie tylko jako sprawę dla policji.
Czy wodociąg musi informować mieszkańców o incydencie?
Podmiot kluczowy lub ważny informuje użytkowników swoich usług o incydencie poważnym, jeżeli ma on niekorzystny wpływ na świadczenie tych usług (art. 11 ust. 2b ustawy o KSC). Przy poważnym cyberzagrożeniu informuje ich o możliwych środkach zapobiegawczych (art. 11 ust. 2a). Ustawa o KSC nie mówi, jak to zrobić, więc gotowe wzory komunikatów warto mieć przed incydentem.
Źródła
- Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 20, ze zmianami
- Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym, ze zmianami z Dz.U. 2026 poz. 815
- Ustawa z dnia 10 czerwca 2016 r. o działaniach antyterrorystycznych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 194, ze zmianami
- Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 25 lipca 2016 r. w sprawie zakresu przedsięwzięć wykonywanych w poszczególnych stopniach alarmowych i stopniach alarmowych CRP, tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 2065
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 lipca 2016 r. w sprawie katalogu incydentów o charakterze terrorystycznym, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 50
- Rekomendacja Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa nr 2026-67-8 z dnia 18 września 2026 r. dotycząca bezpieczeństwa systemów OT w sektorze wodociągowo-kanalizacyjnym (PDF)
- Ministerstwo Cyfryzacji, pytania i odpowiedzi do ustawy o KSC, pkt 6.5 i 6.6 (aktualizacja z października 2026 r.)
- Gazeta Olsztyńska, Sabotaż stacji uzdatniania wody i 2200 osób bez dostępu do wodociągu (29 października 2026 r.)
- infoilawa.pl, Atak na stację uzdatniania wody w scenariuszu ćwiczeń „WODA 26” (październik 2026 r.)
- CyberDefence24, Seria ataków na polskie wodociągi. Dwóch Rosjan z zarzutami prokuratury (10 sierpnia 2026 r.)
- TVN24 Kraków, Wtargnęli na teren stacji uzdatniania wody. „Ingerencja w najważniejsze obiekty” (16 września 2025 r.)
- TKO, Niepokojące zdarzenie przy granicy z Rosją. Policja sprawdzała, czy to dywersja (6 listopada 2026 r.)