# Ochrona fizyczna stacji uzdatniania wody. Płot, szafa sterownicza i modem LTE w świetle ustawy o KSC

Na małej stacji wody najwięcej daje napastnikowi szafa z routerem LTE i sterownikiem. Co mówią przepisy i co sprawdzam podczas obchodu obiektu.

- Adres: <https://pelnomocnikcyber.pl/artykuly/ochrona-fizyczna-stacji-uzdatniania-wody-plot-szafa-modem/>
- Autor: [Paweł Rosół](https://pelnomocnikcyber.pl/autor/pawel-rosol/)
- Data publikacji: 13.11.2026
- Kategoria: [Zarządzanie ryzykiem](https://pelnomocnikcyber.pl/kategorie/zarzadzanie-ryzykiem/)
- Stan prawny sprawdzony: 13.11.2026
- Licencja: [CC BY 4.0](https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl)

Na małej stacji uzdatniania wody (SUW) najwięcej daje napastnikowi nie hala z pompami,
tylko szafa sterownicza: router LTE, sterownik PLC, czasem panel operatorski i karta
SIM, którą da się wyjąć. Ktoś, kto otworzy tę szafę, ma dostęp do automatyki bez
przełamywania haseł z internetu. Dlatego przy ocenie ryzyka stacji traktuję drzwi do
budynku i drzwiczki szafy jak część zabezpieczeń sieci OT (technologia operacyjna), a
podczas obchodu sprawdzam je według listy, którą podaję niżej.

## Dlaczego zajmować się płotem, skoro ataki szły przez internet?

Ataki na polskie stacje uzdatniania wody i oczyszczalnie, w sprawie których prokuratura
postawiła zarzuty, szły zdalnie. Prokuratura Okręgowa w Białymstoku, cytowana przez
CyberDefence24 10 sierpnia 2026 r., podała, że zaatakowane obiekty były „bezpośrednio
dostępne z publicznej sieci Internet”. Rekomendacja Pełnomocnika Rządu do Spraw
Cyberbezpieczeństwa nr 2026-67-8 z 18 września 2026 r. odpowiada właśnie na to: separacja OT od internetu, szyfrowany zdalny dostęp, uwierzytelnianie wieloskładnikowe.
O budynkach nie mówi nic.

Kiedy spółka zamknie panele przed internetem, najprostsza droga do sterownika prowadzi
przez furtkę. W Krakowie pod koniec sierpnia 2025 r., według TVN24, na teren obiektów
wodociągów weszli ludzie, których odpowiadający za ich bezpieczeństwo gen. Marian Janicki
nazwał „pseudoturystami ze wschodu”; zostali zatrzymani, a sprawą zajęła się ABW. Nikt nie
podał publicznie, czego szukali. Dla oceny ryzyka wystarczy, że ktoś obcy znalazł się przy
infrastrukturze wodociągu dużego miasta.

Jest też powód techniczny. CISA po lipcowych atakach na amerykańskie wodociągi zwróciła
uwagę, że wiele sterowników było podłączonych do internetu wprost przez modemy
komórkowe, bez zapory. Taki modem stoi w tej samej szafie co sterownik, często z kartą
SIM i portem serwisowym na wierzchu. Kto ma do niego fizyczny dostęp, może go
przekonfigurować, podmienić albo wpiąć własne urządzenie między modem a sterownik.

## Czego wymagają przepisy?

Kilka ustaw mówi o ochronie fizycznej wodociągu. Każda z innej strony i każda obejmuje
inną grupę spółek, więc zaczynam od pytania, które z nich dotyczą konkretnego podmiotu.

### Ustawa o KSC

Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (ustawa o KSC)
wymienia wśród środków, które podmiot kluczowy lub ważny wdraża w systemie zarządzania
bezpieczeństwem informacji (SZBI), „bezpieczeństwo fizyczne i środowiskowe uwzględniające
kontrole dostępu” (art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. c). Środki mają być odpowiednie i
proporcjonalne do oszacowanego ryzyka (art. 8 ust. 1 pkt 2), więc ustawa nie mówi, jaki
zamek kupić. Mówi tylko, że ochrona fizyczna systemu informacyjnego jest częścią SZBI, a
ministerstwo w odpowiedzi 6.6 do ustawy o KSC potwierdza, że system informacyjny obejmuje
też automatykę przemysłową.

Podmiot ważny będący podmiotem publicznym nie stosuje art. 8 ust. 1 (art. 8 ust. 3
ustawy o KSC), tylko załącznik nr 4. Jego pkt 3 lit. a wymaga ochrony informacji przed
kradzieżą, nieuprawnionym dostępem, uszkodzeniami lub zakłóceniami w zakresie „ochrony
fizycznej miejsc, w których jest przetwarzana informacja”. Szafa ze sterownikiem jest
takim miejscem.

Rekomendacja Pełnomocnika nr 2026-67a-9 z 15 października 2026 r., skierowana do wszystkich
podmiotów krajowego systemu cyberbezpieczeństwa, w pkt 3.4 rozpisuje to na konkretne środki: zabezpieczenie
pomieszczeń technicznych, kontrolę dostępu do serwerowni i szaf teleinformatycznych,
rejestry wejść do pomieszczeń kluczowych, monitoring infrastruktury, zasilanie awaryjne i
redundancję zasilania. Stosowanie rekomendacji jest dobrowolne (art. 67a ust. 5 ustawy o
KSC), ale ta lista dobrze pasuje do stacji wody.

Bardziej szczegółowy katalog jest w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2024/2690. Wiąże
ono wprost tylko wybranych dostawców usług cyfrowych, a nie wodociągi, ale jego pkt 13
załącznika (bezpieczeństwo środowiskowe i fizyczne) dobrze nadaje się na listę kontrolną:
usługi pomocnicze, takie jak zasilanie i łączność, ochrona przed zagrożeniami fizycznymi,
granice bezpieczeństwa, kontrola wejść i stałe monitorowanie pomieszczeń pod kątem
nieupoważnionego dostępu. Motyw 28 tego rozporządzenia wymienia wśród zagrożeń fizycznych
wprost sabotaż i zagrożenie wewnętrzne.

### Ustawa o ochronie osób i mienia

Tu jest przepis, o którym w spółkach wod-kan rzadko się pamięta. Art. 5 ust. 1 ustawy z
dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia stanowi, że obszary, obiekty i
urządzenia ważne m.in. dla bezpieczeństwa publicznego podlegają obowiązkowej ochronie
przez specjalistyczne uzbrojone formacje ochronne lub odpowiednie zabezpieczenie
techniczne. Wśród nich art. 5 ust. 2 pkt 3 lit. a wymienia zakłady, obiekty i urządzenia
„mające istotne znaczenie dla funkcjonowania powiatów lub miast na prawach powiatu”, w
szczególności „ujęcia wody, wodociągi i oczyszczalnie ścieków”.

Sam ten przepis nie obejmuje jeszcze żadnej stacji. Obiekt trafia do wykazu (art. 5 ust. 3 ustawy o ochronie osób i
mienia) albo do ewidencji wojewody (art. 5 ust. 6) w drodze decyzji administracyjnej, a wojewoda
informuje o tym kierownika jednostki (art. 5 ust. 8). Od tej chwili kierownik albo osoba
przez niego upoważniona uzgadnia plan ochrony z komendantem wojewódzkim Policji, a w
zakresie zagrożeń terrorystycznych z dyrektorem delegatury ABW (art. 7 ust. 1). Plan ma
zawierać m.in. analizę zagrożeń, w tym terrorystycznych, ocenę stanu ochrony i dane o
zabezpieczeniach technicznych (art. 7 ust. 2). Wykazy i ewidencja są niejawne (art. 5
ust. 3a i 5), więc prezes spółki powinien po prostu wiedzieć, czy dostał taką decyzję.

### Ustawa o zarządzaniu kryzysowym

Operator infrastruktury krytycznej zapewnia jej ochronę m.in. przez rozwiązania w zakresie
„bezpieczeństwa fizycznego w formie ochrony fizycznej lub zabezpieczeń technicznych
uwzględniających systemy kontroli dostępu”, dobrane do wyników analizy zagrożeń (art. 6ze
ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o zarządzaniu kryzysowym). Podmiot krytyczny przeprowadza co
najmniej raz na 3 lata audyt, który obejmuje także zapewnienie bezpieczeństwa fizycznego
budynków i terenów lub ich zabezpieczeń technicznych z systemami kontroli dostępu (art. 6zz
ust. 1 pkt 3). Większości gminnych spółek to nie dotyczy, ale tym, których dotyczy,
ochrona fizyczna i cyberbezpieczeństwo przechodzą przez ten sam audyt.

**Ochrona fizyczna systemu informacyjnego jest częścią SZBI, a szafa ze sterownikiem jest miejscem, w którym przetwarza się informację.**

## Co sprawdzam podczas obchodu stacji?

Lista jest moja i układam ją od strony napastnika: co zatrzyma kogoś, kto przyszedł w
nocy, co go wykryje i co zrobi z tym spółka. Każdy wiersz kończy się pytaniem, na które
ktoś w spółce powinien umieć odpowiedzieć bez zaglądania do dokumentów.

| Miejsce | Co sprawdzam | Pytanie do spółki |
|---|---|---|
| Ogrodzenie i furtka | czy da się wejść bez narzędzi, czy kłódka nie jest jedynym zamknięciem, czy teren jest oświetlony | Kto zauważy przeciętą kłódkę i po jakim czasie? |
| Drzwi do budynku | czujka alarmu, czujnik otwarcia, gdzie trafia sygnał | Do kogo idzie alarm w nocy i co ta osoba robi w pierwszych 15 minutach? |
| Firma ochroniarska | czas dojazdu z umowy, czy patrol może wejść do budynku, do kogo dzwoni | Czy umowa mówi, że ochrona zawiadamia spółkę, a nie tylko policję? |
| Kamery | co widać, ile dni trwa zapis, kto ma do niego dostęp i skąd | Czy rejestrator kamer jest w tej samej sieci co sterownik? |
| Szafa sterownicza | zamek (a nie zatrzask), czujnik otwarcia drzwiczek, plomba | Czy otwarcie szafy daje alarm w SCADA albo u ochrony? |
| Router LTE | port serwisowy, przycisk resetu, dostęp do karty SIM, opis na obudowie | Czy reset do ustawień fabrycznych zostawi ślad, a ktoś zauważy, że modem był przez chwilę offline? |
| Sterownik PLC | przełącznik trybu pracy z kluczem, porty USB i Ethernet wolne do wpięcia | Gdzie jest kluczyk przełącznika trybu i czy sterownik jest w trybie, który nie pozwala na wgranie programu? |
| Panel operatorski | czy działa bez logowania, czy ma port USB | Co może zrobić osoba, która stanie przed panelem bez hasła? |
| Kartki na drzwiczkach | adresy IP, hasła, numery telefonów serwisu | Czy na szafie wisi coś, czego nie powinien czytać nikt z zewnątrz? |
| Zasilanie | zasilacz awaryjny, czas podtrzymania, czy jego alarm dociera do kogokolwiek | Na ile wystarczy zasilanie po odcięciu prądu od strony ulicy? |
| Klucze i kody | ile kompletów, kto je ma, czy integrator ma własne | Kiedy ostatnio zmieniono kod alarmu po odejściu pracownika? |
| Rejestr wejść | zeszyt albo system, kto wpisuje serwis | Czy da się odtworzyć, kto był w szafie w ostatnim miesiącu? |

Przełącznik trybu pracy sterownika zasługuje na osobne zdanie. Zmiana trybu, np. na taki,
który pozwala wgrać nowy program, to w katalogu MITRE ATT&CK for ICS osobna technika
napastnika (T0858). Jeśli sterownik ma fizyczny kluczyk, a kluczyk na stałe tkwi w
zamku, ta ochrona nie istnieje.

## Kto za to odpowiada w spółce?

Najczęściej nikt w całości. Furtką i alarmem zajmuje się administracja albo kierownik
stacji, umową z ochroną dział zakupów, szafą automatyk albo integrator, a SZBI osoba
odpowiedzialna za cyberbezpieczeństwo. Każdy widzi swój kawałek i nikt nie zadaje pytania,
co się stanie, gdy alarm z budynku zbiegnie się w czasie ze zmianą nastaw w SCADA.

Za wykonanie obowiązków z art. 8 odpowiada kierownik podmiotu (art. 8c ust. 1 ustawy o
KSC), także wtedy, gdy powierzył je innej osobie (art. 8c ust. 3). Proponuję więc, żeby
ochrona fizyczna stacji była w szacowaniu ryzyka SZBI wpisana jako jedno ryzyko z jednym
właścicielem, a nie rozbita między trzy działy. Jeśli wodociąg ma też plan ochrony
uzgodniony z policją, oba dokumenty powinny opisywać te same obiekty tymi samymi słowami.

Umowa z firmą ochroniarską rzadko bywa czytana pod kątem cyberbezpieczeństwa, a powinna,
jeśli firma ma zdalny dostęp do kamer albo jej system alarmowy łączy się z siecią
spółki. Wtedy to jest dostawca, którego ocenia się tak jak integratora. Pisałem o tym w
tekście o [dostawcach spółki wod-kan](https://pelnomocnikcyber.pl/artykuly/dostawcy-spolki-wod-kan-jak-sprawdzac-co-wpisac-do-aneksu-i-jak-pogodzic-z-pzp/).

## Od czego zacząć, jeśli budżet jest mały?

Najtańsze rzeczy z listy dają najwięcej. Zdjęcie kartek z hasłami z drzwiczek szafy i
wyjęcie kluczyka z przełącznika trybu sterownika nic nie kosztują. Zamek w szafie zamiast
zatrzasku i czujnik otwarcia drzwiczek podpięty do istniejącego alarmu to wydatek rzędu
jednej wizyty serwisu. Zapis w umowie, że ochrona po każdym alarmie dzwoni do wskazanej
osoby w spółce, wymaga tylko aneksu.

Dopiero potem kamery, oświetlenie i nowe ogrodzenie, czyli rzeczy, o których zwykle
myśli się najpierw. Jeśli stacja ma modem LTE, sprawdziłbym jeszcze, czy jego
konfiguracja jest zapisana poza stacją i czy ktoś zauważy, że modem był niedostępny przez
kilka minut, bo tak zwykle wygląda podmiana albo reset.

Ćwiczenie, które łączy włamanie do budynku stacji ze zmianą nastaw pomp, opisałem w
tekście o [scenariuszu ćwiczenia sztabowego dla wodociągu](https://pelnomocnikcyber.pl/artykuly/cwiczenie-sztabowe-wodociag-sabotaz-na-stacji-uzdatniania-wody/).
Po obchodzie według tej listy warto je przeprowadzić, bo pokazuje, czy alarm z furtki w
ogóle dociera do kogoś, kto spojrzy w SCADA.

## Pojęcia w tym tekście

- [Sterownik PLC](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/sterownik-plc/): Programmable Logic Controller: przemysłowy komputer, który według zapisanego programu bezpośrednio steruje pompą, zaworem albo silnikiem.
- [Technologia operacyjna](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/ot/): Systemy, które sterują procesami fizycznymi: sterowniki, SCADA, automatyka w wodociągach i energetyce. W tekstach zostaje angielski skrót OT.
- [Rekomendacja Pełnomocnika](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/rekomendacja-pelnomocnika/): Dokument Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa o środkach ochrony albo o stosowaniu konkretnego produktu lub usługi ICT. Publikowany w BIP; rekomendacje o środkach ochrony są dobrowolne.
- [Zdalny dostęp](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/zdalny-dostep/): Dostęp do systemu spoza sieci organizacji, na przykład serwisanta do sterownika przez internet. Bezpieczny tylko wtedy, gdy wiadomo, kto się łączy i przez jaki kanał.
- [Uwierzytelnianie wieloskładnikowe](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/uwierzytelnianie-wieloskladnikowe/): Logowanie, które wymaga więcej niż jednego składnika, na przykład hasła i kodu z aplikacji. Ustawa o KSC wymienia je wśród środków bezpieczeństwa.
- [CISA](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/cisa/): Cybersecurity and Infrastructure Security Agency, amerykańska agencja ds. cyberbezpieczeństwa i infrastruktury. Prowadzi katalog KEV; nie jest organem w rozumieniu ustawy o KSC.
- [Zapora sieciowa](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/zapora-sieciowa/): Urządzenie albo program, które przepuszczają lub blokują ruch sieciowy według reguł. Oddzielają na przykład sieć biurową od sieci sterowników.
- [Ustawa o KSC](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/ustawa-o-ksc/): Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Po nowelizacji z 2026 r. wdraża dyrektywę NIS2 i określa obowiązki podmiotów kluczowych i ważnych.
- [Podmiot kluczowy](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/podmiot-kluczowy/): Podmiot z sektorów ustawy o KSC, który ze względu na wielkość albo rodzaj działalności ma najszersze obowiązki, w tym audyt bezpieczeństwa co najmniej raz na trzy lata.
- [System zarządzania bezpieczeństwem informacji](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/szbi/): Uporządkowany sposób, w jaki podmiot kluczowy lub ważny zarządza bezpieczeństwem systemu używanego do świadczenia usługi, od szacowania ryzyka po obsługę incydentów.
- [Podmiot ważny](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/podmiot-wazny/): Podmiot z sektorów ustawy o KSC, który spełnia jej kryteria, ale nie jest podmiotem kluczowym. Wdraża SZBI i zgłasza incydenty poważne tak jak podmiot kluczowy.
- [Podmiot publiczny](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/podmiot-publiczny/): Podmiot z sektora „podmioty publiczne” w załączniku nr 1 lub 2 do ustawy o KSC. Podmiot publiczny, który jest podmiotem ważnym, wdraża SZBI według załącznika nr 4 do ustawy.
- [System SCADA](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/scada/): Supervisory Control and Data Acquisition: system nadzoru i zbierania danych, przez który dyspozytor widzi rozproszoną instalację, na przykład sieć wodociągową, i nią steruje.
- [Kierownik podmiotu](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/kierownik-podmiotu/): Osoba albo organ kierujący podmiotem kluczowym lub ważnym, na przykład zarząd spółki. Odpowiada za cyberbezpieczeństwo podmiotu także wtedy, gdy zadania powierzył innej osobie.
- [Szacowanie ryzyka](https://pelnomocnikcyber.pl/slownik/szacowanie-ryzyka/): Proces, w którym podmiot ustala, co może zagrozić jego systemom, jak bardzo jest to prawdopodobne i jakie byłyby skutki. W praktyce mówi się też „analiza ryzyka”.

## Najczęściej zadawane pytania

### Czy ustawa o KSC wymaga ochrony fizycznej stacji uzdatniania wody?

Tak, w zakresie systemu informacyjnego. Art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o KSC wymienia wśród środków, które podmiot kluczowy lub ważny wdraża w systemie zarządzania bezpieczeństwem informacji, „bezpieczeństwo fizyczne i środowiskowe uwzględniające kontrole dostępu”. Środki mają być proporcjonalne do oszacowanego ryzyka (art. 8 ust. 1 pkt 2), więc ustawa nie mówi, jaki płot czy zamek postawić. Podmiot ważny będący podmiotem publicznym stosuje zamiast tego załącznik nr 4, który w pkt 3 lit. a wymaga ochrony fizycznej miejsc, w których jest przetwarzana informacja.

### Czy wodociąg podlega obowiązkowej ochronie na podstawie ustawy o ochronie osób i mienia?

Może. Art. 5 ust. 2 pkt 3 lit. a ustawy o ochronie osób i mienia wymienia wśród obiektów ważnych dla bezpieczeństwa publicznego m.in. ujęcia wody, wodociągi i oczyszczalnie ścieków mające istotne znaczenie dla funkcjonowania powiatów lub miast na prawach powiatu. Obiekt trafia do wykazu albo ewidencji wojewody w drodze decyzji administracyjnej (art. 5 ust. 3 i 6). Kierownik jednostki zarządzającej obiektem umieszczonym w ewidencji uzgadnia plan ochrony z komendantem wojewódzkim Policji (art. 7 ust. 1).

### Czy firma ochroniarska pilnująca stacji jest dostawcą w rozumieniu ustawy o KSC?

Ustawa o KSC mówi o łańcuchu dostaw produktów, usług i procesów ICT, od których zależy świadczenie usługi (art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. e), a patrol interwencyjny nie jest usługą ICT. Jeżeli jednak firma ma dostęp do kamer, systemu alarmowego połączonego z siecią spółki albo kluczy do pomieszczeń z automatyką, jej umowa jest częścią zabezpieczenia z lit. c i warto ją czytać tak samo uważnie jak umowę z integratorem.

## Źródła

1. [Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 20, ze zmianami](https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/20/ogl)
2. [Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia, tekst ujednolicony w ISAP](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19971140740)
3. [Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym, ze zmianami z Dz.U. 2026 poz. 815](https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/815/ogl)
4. [Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2024/2690 z dnia 17 października 2024 r., załącznik, pkt 13](https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2024/2690/oj)
5. [Rekomendacja Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa nr 2026-67-8 z dnia 18 września 2026 r. dotycząca bezpieczeństwa systemów OT w sektorze wodociągowo-kanalizacyjnym (PDF)](https://www.gov.pl/attachment/53fb0a1f-7e77-4072-a8d8-bed6b8b8490d)
6. [Rekomendacja Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa nr 2026-67a-9 z dnia 15 października 2026 r. dotycząca środków organizacyjnych i technicznych zwiększających poziom bezpieczeństwa systemów informacyjnych (PDF)](https://www.gov.pl/attachment/3f71d342-be78-4663-92b9-f33909841483)
7. [Ministerstwo Cyfryzacji, pytania i odpowiedzi do ustawy o KSC, pkt 6.6 (aktualizacja z października 2026 r.)](https://cyber.gov.pl/faq)
8. [CyberDefence24, Seria ataków na polskie wodociągi. Dwóch Rosjan z zarzutami prokuratury (10 sierpnia 2026 r.)](https://cyberdefence24.pl/cyberbezpieczenstwo/cyberataki/seria-atakow-na-polskie-wodociagi-dwoch-rosjan-z-zarzutami-prokuratury)
9. [Security Affairs, CISA Warns Water Utilities. Find Your Exposed PLCs Before Attackers Do (27 sierpnia 2026 r.)](https://securityaffairs.com/197891/ics-scada/cisa-warns-water-utilities-find-your-exposed-plcs-before-attackers-do.html)
10. [TVN24 Kraków, Wtargnęli na teren stacji uzdatniania wody. „Ingerencja w najważniejsze obiekty” (16 września 2025 r.)](https://tvn24.pl/krakow/krakow-intruzi-na-terenie-wodociagow-dwie-osoby-zatrzymane-st8652190)
11. [MITRE ATT&CK for ICS, technika T0858 Change Operating Mode](https://attack.mitre.org/techniques/T0858/)

Stan prawny sprawdzony: 13.11.2026. Wpis jest informacją ogólną, nie poradą prawną ([zasady publikacji](https://pelnomocnikcyber.pl/zasady-publikacji/)).
